Όταν ο Θάνος Μικρούτσικος μάς έλεγε να κατακτήσουμε το αδύνατο

Written by on 30 Δεκεμβρίου, 2019

Ο Θάνος Μικρούτσικος έφυγε από τη ζωή ύστερα από μία μεγάλη μάχη με τον καρκίνο.
Το 2012, η Κική Παπαδοπούλου είχε κάνει μία απολαυστική τηλεφωνική συζήτηση μαζί του για τη μουσική, τα όνειρα, την πολιτική, τη ζωή και αρκετά άλλα, την οποία θα θυμάται για πάντα.
Είχε δημοσιευθεί στο e-go.gr και αφορμή τότε ήταν οι καλοκαιρινές συναυλίες του με την Μαρία Φαραντούρη και η μουσική που είχε γράψει για τις “Εκκλησιάζουσες” στο θέατρο του Νέου Κόσμου.
Ευχαριστούμε κύριε Θάνο!

Οι συναντήσεις με τη Μαρία Φαραντούρη.

Είναι η πρώτη μας ουσιαστική συνάντηση, αν και έχουν προηγηθεί άλλες δύο.
Η πρώτη ήταν στα χρόνια της εφηβικής και μουσικής μας αθωότητας. Πριν από περίπου 45 χρόνια, όταν ήμασταν και οι δύο έφηβοι, λίγο πριν τη Δικτατορία- συγκεκριμένα στις 19 Απριλίου 1967- στα “Νέγρικα” του Μάνου Λοϊζου στο θέατρο Κεντρικόν. Έπαιζε κιθάρα ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Λοΐζος ήταν στα πλήκτρα, εγώ στο πιάνο κι η Μαρία τραγουδούσε.
Μετά τη δεκαετία του ’70, όταν πια η Μαρία είχε ξεκινήσει μία απίστευτη καριέρα στο εξωτερικό ως η μεγάλη ερμηνεύτρια των σπουδαίων έργων του Μίκη Θεοδωράκη, είχαμε σκεφτεί να συνεργαστούμε αλλά δεν το καταφέραμε.
Το 1992, βρεθήκαμε και οι δύο στη σκηνή για τα εγκαίνια του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. Ήταν η πρώτη φορά που ακουγόταν μουσική μετά από χίλια χρόνια εκεί κι ανανεώσαμε το ραντεβού μας.

Η χαρά του μουσικού πειραματισμού

Και ήρθε φέτος η ευκαιρία να συναντηθούμε επίσημα. Είδα ότι τα τελευταία χρόνια, άρχιζε να βάζει στο πλούσιο ρεπερτόριο της και δικά μου τραγούδια. Μάλιστα, ορισμένα από αυτά τα είπε μ’ έναν εξαιρετικό τρόπο.
Εκτός απ’ αυτά που η ίδια έχει επιλέξει, διαλέξαμε και μαζί μία σειρά από τραγούδια μου που είναι σημάδια διαφορετικών εποχών μ’ έναν τρόπο απρόβλεπτο. Γιατί, εμένα το απρόβλεπτο είναι βασικό στοιχείο της δουλειάς μου. Δε μ’ ενδιαφέρει το τυποποιημένο ούτε η σιγουριά πάνω στη σκηνή αλλά να παλεύω με πράγματα που δεν έχω πειραματιστεί.

Είναι αυτό το στοιχείο που σας κινητοποιεί ώστε να συνεχίζετε;

Ακριβώς. Πιστεύω ότι πέρα της επαγγελματικής διάστασης, αυτό είναι που με κρατάει κι αν έλειπε, δεν ξέρω αν θα συνέχιζα να είμαι πάνω στη σκηνή.

Η δύναμη της λιτότητας στις live εμφανίσεις

Σε μερικές περιπτώσεις, γίνεται για οικονομικούς λόγους μ’ όλη αυτή τη βαρβαρότητα που ζούμε όλοι. Όμως για μένα, δεν ήταν αυτός ο λόγος που μ’έκανε να παρουσιάσω τη συναυλία με έναν λιτό τρόπο αφού οι συγκεκριμένοι μουσικοί είναι για μένα οι καλύτεροι Έλληνες μουσικοί κι από τους καλύτερους Ευρωπαίους.
Η λιτότητα αναδεικνύει αλλιώς το έργο. Φαίνεται η ουσία του τραγουδιού κατά πόσον ως ουσία, είναι πολύ σημαντική. Στη δική μας την περίπτωση είναι πολύ δεξιοτεχνικό.

Δουλεύω είκοσι χρόνια. Όταν είχα κάνει κάποιες συναυλίες με τη Δήμητρα Γαλάνη, τον Κώστα Θωμαίδη και με άλλους τραγουδιστές από Ελλάδα κι εξωτερικό μόνο με πιάνο και φωνή, διαπίστωσα τη δύναμη της λιτότητας. Αυτό δεν σημαίνει πως η γνωστή ορχήστρα στο ελληνικό τραγούδι είναι πάντα τυποποιημένη. Αλλά επειδή ακριβώς φοβάμαι την τυποποίηση ακόμα και σε υψηλό επίπεδο, πειραματίζομαι με καινούριους τρόπους.
Για παράδειγμα, εφ’ όσον αποφασιστεί να γίνει στο Ηρώδειο η μουσική παράσταση με τη Μαρία Φαραντούρη, σκέφτομαι μια πολύ περίεργη ορχήστρα και το λέω για πρώτη φορά. Θα ήθελα δύο πιάνα, πνευστά κι εφτά κρουστούς.

Νιώθετε πως είναι ένα είδος πολυτέλειας το να ονειρευόμαστε;

Έχετε δίκιο, για πολλούς είναι πολυτέλεια. Δε μπορώ να τους ψέξω ούτε να τους πω γιατί σκέφτονται έτσι όταν υπάρχουν σχεδόν δύο εκατομμύρια άνεργοι που σημαίνει ότι διακόσια χιλιάδες παιδιά δεν έχουν γάλα να πιουν την επόμενη μέρα. Και τι να πεις όταν διαλύεται τελείως ο κοινωνικός ιστός; Όμως πάρα ταύτα, εγώ και στην εποχή της πλαστής ευμάρειας πριν την κρίση αλλά και στην εποχή της κρίσης, επιμένω να λέω “Λυπήσου αυτούς που δεν ονειρεύονται“.
Κι αυτό γιατί πιστεύω σ’ όλη μου την καλλιτεχνική και προσωπική διαδρομή ότι ανεξαρτήτως της συγκεκριμένης συγκυρίας, αξίζει τον κόπο που ήρθαμε σ’ αυτόν τον πλανήτη για έναν λόγο: για να διευρύνουμε τα όρια που μας παραδόθηκαν και να ξεπεράσουμε τις καταγεγραμμένες δυνατότητες μας.

“Για να μην γίνει το όνειρο καπνός”

Λέω στους νέους ανθρώπους “Παιδιά κατακτήστε το αδύνατο” και “Λυπήσου αυτούς που δεν ονειρεύονται” γιατί είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της προσωπικής μου ιδεολογίας.
Προσπαθώ να τα τηρώ στο σπίτι μου με τα παιδιά μου, στις συναυλίες μου με τα νέα παιδιά που παρακολουθούν από κάτω και προσπαθώ να είναι τρόπος ζωής μου. Το αν τα καταφέρνω ή όχι, αυτό είναι άλλης τάξεως συζήτηση. Αν με ρωτήσετε όμως, θα σας πω με το χέρι στην καρδιά ότι κάποιες φορές, το έχω καταφέρει.

Το θέμα είναι να το παλεύεις συνεχώς για να μη γίνει το όνειρο, καπνός. Όταν ζούμε αυτή τη βαρβαρότητα, πρέπει να ξεπεράσουμε τα δύσκολα όχι με ψευτοδιλήμματα και με ψευτομέτρα όπως τα είδαμε στις δύο τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις, αλλά να τα ξεπεράσουμε επί της ουσίας.

Η αντίληψη πως δεν έχουμε ελπίδα ούτε όνειρα για κάτι καλύτερο, χρησιμοποιήθηκε από τους πολιτικούς και ως τρομοκρατία εναντίον μας και ως προπαγάνδα εναντίον συγκεκριμένων κομμάτων.

Συμφωνώ απολύτως. Επικράτησε η απόλυτη τρομοκρατία θα σας έλεγα. Εγώ που είμαι πολιτικό ον. Παρακολουθώ τα πολιτικά από μικρό παιδί, κάνω φλασμπακ και δεν μπορώ να θυμηθώ άλλη τρομοκρατική επίθεση σαν αυτή που έγινε με το ΣΥΡΙΖΑ. Ειδικά στην τελευταία εκλογική αναμέτρηση.
Οι ξένοι καλοί και οι κακοί ήταν σε πλήρη αρμονία -στο ρόλο του καλού οι Γάλλοι και του κακού, οι Γερμανοί. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης κυρίως τα μεγάλα κανάλια, σε πλήρη αρμονία. Τα μνημονιακά και τ’ αντιμνημονιακά κόμματα το ίδιο επίσης.
Πώς άντεξε ο ΣΥΡΙΖΑ και πήρε τέτοιο ποσοστό, ένας Θεός το ξέρει!

Μια νέα φοβία και το καταστροφικό μνημόνιο

Η φοβία που ασκήθηκε ήταν απίστευτη και πιστεύω ότι και στα μνημονιακά κόμματα, η συντριπτική πλειοψηφία του κόσμου είναι αντιμνημονιακοι κι απλώς φοβήθηκαν.
Πρέπει να ξέρουν όλοι αυτοί που φοβήθηκαν, για τους οποίους αισθάνομαι ιδιαίτερη συμπάθεια επειδή πραγματικά ποτέ δε μπορώ να κατηγορήσω κανέναν γιατί δεν αντέχει την πίεση και δεν ξέρεις τι μπορεί να κουβαλάει ο κάθε άνθρωπος, πως αυτό που ζούμε με το μνημόνιο είναι η καταστροφή μας. Ήδη ένα 50% βιώνει την απόλυτη καταστροφή κι ετοιμάζεται να τη βιώσει ακόμα ένα 35% .

Συνέπειες μνημονίου

Σε μία τηλεοπτική εκπομπή, είπα τα εξής σ’ έναν εκπρόσωπο της ΔΗΜΑΡ:
Από τα 74 σημεία του μνημονίου, αν αλλάξουμε το ένα θα πάρουμε ένα ή δύο χρόνια παράταση; Και γιατί δεν πάτε αυτόματα τον κατώτερο μισθό στον ιδιωτικό τομέα 751 ευρώ; Και γιατί δεν πάτε τις συλλογικές συμβάσεις εκεί που ήταν;
Σ’ αυτά, δε χρειάζεται η κυβέρνηση να δώσει ούτε ένα ευρώ. Ε τότε, τι μας λέτε ότι θα απαγκιστρωθούμε από το μνημόνιο κι ειδικά στο ένα στοιχείο από τα 74;

Θεωρώ ότι όσο μένουμε στο μνημόνιο, οι Έλληνες και η χώρα θα καταστρέφονται. Το πρώτο πράγμα που είπα όταν πριν δυομισι χρόνια ο Γιώργος Παπανδρεου μας έβαλε στο μνημόνιο για να σωθεί η Ελλάς, ήταν ότι η η Ελλάς δεν είναι ούτε τα βουνά ούτε τα λαγκάδια ούτε οι θάλλασσες ούτε καν ο Παρθενώνας που είναι ένα σύμβολο κι όχι ένας ζωντανός οργανισμός.
Οι Έλληνες κάνουν τη χώρα. Κι αν καταστραφούν, η Ελλάδα καταστρέφεται. Και δυστυχώς βγήκα αληθινός όταν τα είπα αυτά σε εφημερίδα, τον Μάιο του 2010.

Η καραμέλα της μεγάλης πολιτιστικής κληρονομιάς μας και η προσκόλληση στο παρελθόν δεν εμποδίζει την ουσιαστική εξέλιξη;

Αυτό που λέτε τώρα με το οποίο συμφωνώ απόλυτα, το είχα πει επισήμως ως Υπουργός Πολιτισμού πριν 17 χρόνια και κόντεψαν να τρίξουν οι καρέκλες όλων των συντηρητικών εν Ελλάδι. Είχε γίνει σάλος αν ανατρέξετε στις τότε δημοσιεύσεις.
Αυτή η μεγάλη πολιτιστική κληρονομιά αν δεν δικαιωθεί σήμερα από τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό, θα πάψει να είναι μεγάλη. Σεβασμός απόλυτως στο παρελθόν. Είμαι υπερήφανος που υπήρξε στη χώρα μου ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης και ο Αριστοφάνης, ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας και ο Ρωμανός ο Μελωδός αλλά ήμαρτον, θα πάψουν να αποτελούν σημάδια αν στο σήμερα, μείνουμε κάποια ανθρωπάκια που θα ψελλίζουν κομμάτια μιας χώρας και μιας κουλτούρας 2.500 χρόνων πριν.

Στίχοι: Άλκης Αλκαίος
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

Η νέα γενιά καλλιτεχνών και ο ρόλος των ΜΜΕ

Σήμερα έχουμε να δείξουμε πολλά πράγματα που απλώς δεν λειτουργούν σε σχέση με αυτούς που θα πρεπε να συμβάλουν στη λειτουργία των πραγμάτων.
Στο χώρο του τραγουδιού, λένε πολλές φορές πού είναι ο Θεοδωράκης, ο Χατζιδάκις, μου έχουν πει «που είναι ρε Θάνο οι συνθέτες της δικής σου γενιάς». Μπορώ να σας πω μετά από τη δική μου γενιά ότι υπάρχουν άξιοι μουσικοί. Ο Λαυρέντης Μαχαιρίτας, ο Νίκος Πορτοκάλογλου, οι Πρίγκιπες, ο Πάνος και Χάρης Κατσιμίχας, ο Σωκράτης Μάλαμας, ο Ορφέας Περίδης, ο Διονύσης Τσακνής, ο Χρήστος Θηβαίος, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Νίκος Ζούδιαρης, ο Γιάννης Αγγελάκας, τα Υπόγεια Ρεύματα, ο Φοίβος Δεληβοριάς είναι κάποιοι απ’ αυτούς.
Μπορώ να πω 20 ονόματα κι αν με βάζατε να πω τη δικής μου γενιάς δε θα έλεγα πάνω από δέκα.

Το ίδιο και στη λογοτεχνία. Υπάρχουν οι κυρίες Δούκα, Γαλανάκη, Καρυστιάνη, Ζατέλη που είναι απίστευτες συγγραφείς και δεν είχαμε ποτέ τέτοια φουρνιά ταυτοχρόνως.
Έχουμε σε όλη την κλίμακα πολύ σπουδαία πρόσωπα. Το θέμα είναι πώς λειτουργούν σε σχέση με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης γενικά, με την ανυπαρξία στηλών πολιτισμού επί της ουσίας στις εφημερίδες με ελάχιστες εξαιρέσεις. Από τη στιγμή που δεν έχουμε όλα αυτά, φαίνεται ότι δεν έχουμε και σημαντικά άτομα να πρεσβεύουν τον κάθε τομέα,.

Είστε από τους ελάχιστους “μεγάλους” που στηρίζουν τα μουσικά φεστιβάλ αριστερών παρατάξεων. Είναι μία πολιτική πράξη μέσω της μουσικής; 

Βεβαίως είναι. Ανήκω στην Αριστερά, μπορώ να ορίσω σήμερα την ουσία της, η οποία είναι να θέλεις μία δίκαιη κοινωνία κι όλα τα παιδιά του κόσμου να ξεκινούν από το ίδιο σημείο εκκίνησης για να το πω πολύ απλά. Από κει και πέρα, ο καλλιτέχνης και το έργο του είναι δεν μία αδιάσπαστη ενότητα. Μπορεί να είναι συντηρητικός στις πολιτικές του απόψεις και το έργο να είναι αριστουργηματικό.

Έχω δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ο Έζρα Πάουντ, μέγιστος ποιητής του 20ου αιώνα, ήταν εκφωνητής στο ραδιοφωνικό σταθμό της Ρώμης την εποχή του Μουσολίνι. Κι επίσης ο μεγάλος λογοτέχνης Ελίν που όλοι τον θεωρούν πια εδώ και 30 χρόνια ως μία από τις μεγαλύτερες φωνές του 20ου αιώνα στη λογοτεχνία και το έργο του είναι εκπληκτικό, ήταν φανατικός οπαδός του Χίτλερ.

Εσείς προτιμάτε την αδιάσπαστη ενότητα μεταξύ καλλιτέχνη και έργου;

Βεβαίως κι όπου τη βρίσκω, τη φυλάω σαν πολύτιμο φυλαχτό.
Δηλαδή να είναι κάποιος και ένας προοδευτικός καλλιτέχνης και ταυτόχρονα το έργο του να είναι μέγιστο αλλά αυτό μπορεί να μην ισχύει πάντα. Γι’ αυτό πρέπει να εξετάζουμε πρώτα το έργο και μετά τον καλλιτέχνη. Αν αυτά τα δύο συμπίπτουν, ακόμα καλύτερα.
Συνεπώς, το έργο μου κρίνεται από τον κόσμο κι από μένα τον ίδιο αλλά θα κριθεί και στο μέλλον πολιτικά κι έχω την πρόθεση της παρέμβασης κάτι που το κάνω πάντα. Ειδικότερα όταν οι στιγμές είναι κρίσιμες όπως αυτές που περνάμε.
Από εκεί και πέρα, όταν έχω προτάσεις από ριζοσπαστικά αριστερά κόμματα ανεξάρτητα με το αν συναινώ 100% μαζί τους, φυσικά και συμμετέχω.
Εγώ θα γουστάριζα πολύ ένα ριζοσπαστικό αριστερό κόμμμα να κάνει μια βραδιά Χατζιδάκι.

Γράφετε τρίτη φορά μουσική για τις Εκκλησιάζουσες

Με το συγκεκριμένο έργο, έχω μια ιστορία που δεν την επεδίωξα.
Η πρώτη, ήταν το 1983 κι είχα την τιμή να βρεθώ στο καλύτερο φεστιβαλ του κόσμου, αυτό του Εδιμβούργου γράφοντας μουσική για το Women in power, διασκευή των Εκκλησιαζουσών με τον καλύτερο εγγλέζικο θίασο της εποχής.
Η δεύτερη ήταν πολύ αργότερα, μετά από δεκαπέντε το 1998 όταν με κάλεσε ο Σπύρος Ευαγγελάτος με το Αμφιθεάτρο στην Επίδαυρο κι ήταν μία παράσταση σε πολύ διαφορετική κατεύθυνση και σαν μουσική αλλά και σαν ιδέα παρουσίασης.

Εκκλησιάζουσες (2012) στο θέατρο του Νέου Κόσμου
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

Η διαφορετική εκδοχή στο θέατρο του Νέου Κόσμου

Και τώρα, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος μού πρότεινε να συνεργαστούμε κι όταν του ανέφερα ότι έχω κάνει άλλες δύο φορές και να μου πει τι σκέφτεται, μου είπε μια εξαιρετική άποψη.
Η επαναστάτρια Πραξαγόρα δεν είναι μόνο η επαναστάτρια της εποχής της. Λειτουργεί και ως Κασσάνδρα και ως Πυθία που προφητεύει τα μελλούμενα. Αυτό μου επέτρεψε να γράψω ένα από τα πιο σημαντικά μου πολιτικά τραγούδια. Όχι όμως επιδερμικά κι επικαιρικά αλλά έρχονται πάρα πολύ φυσιολογικά και μπορώ να σας πω, πως θα έγραφε σήμερα ο Αριστοφάνης αυτό το έργο.

Ένας σύχρονος Αριστοφάνης

Αυτή η διασκευή, οδήγησε την παράσταση να έρθει στο σήμερα με έναν πολύ έξυπνο τρόπο. Μερικές φορές βλέπουμε στον Αριστοφάνη ξαφνικά και χωρίς αιτιολόγηση, κάποια επιθεωρησιακά στοιχεία του σήμερα αλλά δεν πρόκειται περί αυτού.
Πραγματικά είμαι πολύ χαρούμενος που συμμετέχω γιατί είναι μια παράσταση που χωρίς να προδίδει σε τίποτα τον Αριστοφάνη και χωρίς να κάνει επιπόλαιες επιφανειακές αναλογίες, φτάνει στο σήμερα με πολύ έντονο τρόπο.
Αυτό που μ’ ενθουσίασε είναι ότι έγραψα το τραγούδι της κοινοκτημοσύνης με απόλυτα φυσιολογικό τρόπο χωρίς να είναι κάτι που ήρθε από τα έξω.
Επίσης εκτός απ’ αυτό το πολύ καλό δίδυμο, είναι και η Αγγελική Στελάτου στις χορογραφίες. Την θεωρώ πολύ σπουδαία χορογράφο και είμαι ενθουσιασμένος γιατί έχω χρόνια να δω τόσο καλό χορό αφού από εκεί πρέπει να ξεκινάει κάθε σκηνοθέτης που αναλαμβάνει αρχαίο δράμα.

Εκπρόσωποι της σάτυρας σήμερα κι η παγίδα του λαϊκισμού.

Ο Λάκης Λαζόπουλος, με τον οποίο είχα συνεργαστεί μαζί του στο θέατρο σε τέσσερις παραγωγές το διάστημα 1988-1996, έχει αποδείξει ότι έχει ένα χιούμορ πολύ κοφτερό.
Απλά θα έκανα μία διάκριση. Εμένα με ενδιαφέρει ο κοινωνικός Λαζόπουλος που είναι όχι μόνο απολαυστικός αλλά κι ιδιοφυής.
Όταν παίζει στο πολιτικό επίπεδο, θέλει πολύ περισσότερη προσοχή. Είναι “μία λαδάτη μία ξιδάτη» κι εμπίπτει λίγο στο λαϊκισμό. Του το έχω πει και προσωπικά δηλαδή γι’ αυτό το λέω και δημοσίως.

Συνεχίζετε να γράφετε ασταμάτητα μουσική μετά από τόσα χρόνια.

Αυτή είναι η ζωή μου! Τα πάντα περνάνε μέσα από εκεί και θα σταματήσει όταν σταματήσει κι η ζωή μου. Αυτό είναι που μ’ αρέσει. Την αγάπη μου για τα παιδιά μου, τη γυναίκα μου και τους φίλους μου, για τα πράγματα που βλέπω, την περνάω μέσα από τη μουσική.


Join Radio

#ΑλλαξεΤονΑεραΣου

Current track

Title

Artist

 

Background